Corleone – miasteczko, które dało nazwisko najpotężniejszej rodzinie w historii kina.
Na spotkanie z mafią, której tam nie ma
Pamiętacie „Ojca Chrzestnego”? Marlona Brando jako Don Vito Corleone. Al Pacino jako Michaela Corleone. I innych: Santino „Sonny” Corleone, Fredo Corleone, Connie Corleone, Mama Corleone. Ponieważ moja żona jest wielbicielką opowieści o tym mafijnym rodzie – postanowiliśmy sprawdzić wszystko na miejscu. I pojechaliśmy do Corleone. Na spotkanie z mafią.
Tyle że z mafią w dzisiejszym Corleone spotkać się raczej trudno. Za to z zaskoczeniami – jak najbardziej.
Wielkie kłamstwo Francisa Forda Coppoli
Zaczniemy od informacji, która może zaboleć każdego fana trylogii: w Corleone nie nakręcono ani jednej sceny „Ojca Chrzestnego”. Ani jednej. Kiedy ekipa Coppoli przyjechała na Sycylię w 1971 roku, miasteczko okazało się zbyt nowoczesne. Reżyser szukał malowniczych kamiennych uliczek zatrzymanych w czasie, a zastał prowincjonalne, ale jednak dwudziestowieczne miasteczko z betonowymi blokami i antenami telewizyjnymi. Do tego dochodziły problemy logistyczne – Corleone leży w głębi wyspy, z dala od głównych szlaków, a baza noclegowa dla kilkudziesięcioosobowej ekipy filmowej praktycznie nie istniała.
Coppola wybrał więc inne lokacje. Sceny sycylijskie kręcono głównie w Savoca i Forza d’Agrò – dwóch urokliwych miasteczkach na wschodnim wybrzeżu, niedaleko Taorminy. To w Savoca Michael Corleone spotkał ojca Apollonii w legendarnym Bar Vitelli. To w kościele San Nicolò odbył się filmowy ślub. A w Forza d’Agrò nakręcono sceny przyjazdu Michaela do „Corleone” i słynny spacer z ochroniarzami.
Skoro więc w Corleone nie ma planów filmowych, po co tam w ogóle jechać?
Bo prawdziwa historia bije na głowę każdy scenariusz
Mario Puzo, autor powieści „Ojciec Chrzestny”, nie wybrał nazwiska Corleone przypadkiem. To miasteczko było kolebką najpotężniejszych bossów sycylijskiej Cosa Nostry. Salvatore „Totò” Riina i Bernardo Provenzano – dwaj najgroźniejsi szefowie mafii w powojennej historii Włoch – właśnie stąd pochodzili. Klan „Corleonesi” przez dekady terroryzował Sycylię, zlecał zabójstwa sędziów i prokuratorów, a swoje macki rozciągał na cały kraj.
I to jest powód, dla którego Corleone przyciąga. Nie fikcja – rzeczywistość. Nie dekoracje filmowe – prawdziwe ulice, po których chodzili ludzie, którzy zmienili historię Włoch. Jedni – siejąc strach. Drudzy – walcząc z nim za cenę życia.
CIDMA, czyli muzeum, które odwraca narrację
Najważniejszym miejscem na turystycznej mapie Corleone jest CIDMA – Centro Internazionale di Documentazione sulla Mafia e del Movimento Antimafia. Międzynarodowe Centrum Dokumentacji Mafii i Ruchu Antymafijnego mieści się przy Via G. Valenti 7 i od lat konsekwentnie zmienia wizerunek miasteczka.
Już przy wejściu wita turystów ogromny napis „No Mafia” oraz przejmujący cytat zamordowanego sędziego Giovanniego Falcone o konieczności poświęcenia w walce ze złem. W środku czekają trzy sale. Pierwsza mieści oryginalne akta słynnego maxiprocesso z lat 1986–87 – największego procesu mafijnego w historii Włoch. Tysiące teczek od podłogi po sufit robią oszałamiające wrażenie – nawet jeśli nie czytasz po włosku. Druga sala to fotografie Letizii Battaglii – odważnej fotoreporterki, która przez lata dokumentowała zbrodnie mafijne w Palermo. Trzecia prezentuje zdjęcia bossów mafii zestawione z portretami ludzi, którzy z nimi walczyli – i za to zapłacili najwyższą cenę.
Zwiedzanie odbywa się wyłącznie z przewodnikiem (dostępne są oprowadzania w języku angielskim) i wymaga wcześniejszej rezerwacji przez stronę muzeum. To, co wyróżnia CIDMA, to fakt, że przewodnicy są mieszkańcami Corleone – ludźmi, którzy na własnej skórze odczuli wpływ mafii na codzienne życie.
Warto też zajrzeć do Laboratorio della Legalità – drugiego muzeum antymafijnego, które mieści się w skonfiskowanej posiadłości Bernarda Provenzano. Symbol trudny do przecenienia: dom bossa mafii zamieniony w przestrzeń edukacyjną promującą praworządność.
Współczesne Corleone promuje się hasłem „turystyki legalności”. Miasto świadomie odwraca narrację – zamiast glamour i omerty stawia na pamięć, edukację i odwagę cywilną. Czy w dzisiejszym Corleone można spotkać mafiozów? Mieszkańcy reagują na to pytanie ze zmęczeniem, ale i dumą: czasy strachu minęły, a Corleone jest dziś prawdopodobnie bezpieczniejsze niż niejedna europejska metropolia.
Cascata delle Due Rocche i surowy urok prowincji
Corleone to nie tylko mafia i antymafia. Miasteczko leży w malowniczej dolinie regionu Monti Sicani, około 60 km na południe od Palermo, otoczone wzgórzami porosłymi oliwkami i migdałowcami. Krajobraz jest surowy, wręcz filmowy – jakby ktoś specjalnie ustawił scenografię do westernu.
Na obrzeżach miasta znajdziecie Cascata delle Due Rocche – niewielki, ale urokliwy wodospad spływający po skałach do wąskiego wąwozu. Nie spodziewajcie się Niagary, ale wiosną, gdy płynie pełnym strumieniem, to przyjemna odskocznię od ciężaru antymafijnych ekspozycji. Latem wodospad bywa niemal suchy, więc planujcie wizytę raczej na miesiące od marca do maja.
Sam spacer po Corleone też ma swój klimat. Miasteczko nosi dumne miano „miasta stu kościołów” i rzeczywiście – sakralne budowle wyrastają tu niemal za każdym rogiem.
Wąskie uliczki, starsi panowie grający w karty przed barem, zapach świeżego chleba z piekarni – to Sycylia, jakiej nie zobaczycie w Taorminie czy Cefalù. Prowincjonalna, nieprzylizana, autentyczna.
W okolicy warto odwiedzić także Rezerwat Przyrody Ficuzza z pałacem myśliwskim Ferdynanda III Burbońskiego – piękny budynek na tle wapiennych ścian góry Busambra, otoczony lasami, w których można wędrować pieszo lub na rowerze.
Jak dotrzeć i ile to kosztuje
Dojazd z Palermo. Najwygodniejsza opcja to wynajęcie samochodu – trasa liczy około 60 km i zajmuje niecałą godzinę (droga S118 przez góry, kręta, ale widokowa). Dla osób bez auta kursują autobusy linii AST (Azienda Siciliana Trasporti) spod dworca Stazione Centrale w Palermo. Podróż trwa około 1 godziny i 45 minut, bilet w obie strony kosztuje kilka euro. Ważna uwaga: rozkład jest dostosowany do potrzeb mieszkańców, a nie turystów, kursy w niedziele praktycznie nie istnieją. Koniecznie sprawdźcie aktualny rozkład na stronie AST przed wyjazdem i zaplanujcie godzinę powrotu. Bilety kupicie na dworcu lub w tabacchi (kiosku tytoniowym).
Noclegi. Corleone to nie jest Palermo – nie znajdziecie tu pięciogwiazdkowych hoteli. Za to oferta kameralnych B&B i agroturystyk w okolicy jest całkiem przyzwoita. Ceny zaczynają się od 40–60 euro za noc za pokój dwuosobowy. Na jednodniową wycieczkę z Palermo nocleg nie jest konieczny, ale jeśli chcecie poczuć rytm prowincjonalnej Sycylii – warto zostać na noc.
Koszty na miejscu. Espresso w barze to klasyczne 1–1,20 euro. Obiad w lokalnej trattoria z primo, secondo i winem zamkniecie w 15–25 euro od osoby. Wstęp do CIDMA – kilka euro, choć to symboliczna kwota w porównaniu z wartością doświadczenia. Ogólnie Corleone jest zdecydowanie tańsze niż turystyczne wybrzeże.
Werdykt: jechać czy nie jechać?
Jechać. Ale z właściwymi oczekiwaniami. Nie znajdziecie tu planu filmowego „Ojca Chrzestnego” – po to jedźcie do Savoca. Nie spotkacie mafiozów w ciemnych zaułkach – za to poznacie historię ludzi, którzy poświęcili życie, żeby ich tam nie było. Corleone to miejsce, które zmusza do myślenia. O sile popkultury, która potrafi stworzyć mit z nazwy na mapie. O prawdziwej odwadze, która nie wymaga scenariusza ani kamery. I o tym, że najciekawsze podróże to te, które weryfikują nasze wyobrażenia.
Moja żona? Po wizycie w CIDMA stwierdziła, że film ogląda się teraz inaczej. Że za nazwiskiem Corleone kryje się coś więcej niż hollywoodzki blask. I miała rację.